10–12 yoshli bola uchun qanday aqliy o’yinlar mos keladi?

10–12 yoshli bola nimaga tayyor?

O’n yoshdan keyin bola boshlang’ich maktabni tugatib, fanlar ko’payadigan bosqichga o’tadi. AQSH Milliy tibbiyot kutubxonasining MedlinePlus ensiklopediyasiga ko’ra, o’n yoshga kelib ko’pchilik bolalar ketma-ket beshta ko’rsatmani bajara oladi, to’qqiz yoshdan esa bir ishga bir soatga yaqin diqqat qarata oladi. Lekin aqliy jarayonlar hali yetilmagan. 8 yoshdan 30 yoshgacha bo’lgan 245 kishi ishtirokidagi tadqiqotda ma’lumotni qayta ishlash tezligi taxminan 15 yoshda, o’zini to’xtata olish 14 yoshda, fazoviy ishchi xotira esa 19 yoshda kattalar darajasiga yetgan. Demak, 10–12 yoshli bola tez o’sib borayotgan, lekin hali yo’lning o’rtasidagi o’yinchi. Bu yoshning ikkinchi xususiyati qiziqish bilan bog’liq. Uchinchi sinfdan sakkizinchi sinfgacha bo’lgan 797 o’quvchi o’rganilgan tadqiqotda o’qishga ichki qiziqish sinfdan sinfga bir tekis pasaygan. Ichki qiziqishi yuqori bolalarning baholari va test natijalari ham yuqoriroq bo’lgan. Bundan o’yin tanlash uchun xulosa chiqadi: bu yoshda qiyinlikni oshirish mumkin, lekin bolaning o’zi tanlagan va o’sishi ko’rinib turadigan mashg’ulot ko’proq foyda beradi.

10–12 yoshda qaysi o’yinlar mos keladi?

Zukkoly da 10–12 yosh uchun boshlang’ich daraja O’rta: 20 ta karta, 16 katakli jadval, 2 dan 10 gacha ko’paytirish qo’shish va ayirish bilan aralash, bitta qoidali sonlar qatori. Shu yoshdan “Rang va so’z” o’yini ham tavsiya qilinadi: unda so’zning ma’nosiga emas, rangiga qarab javob beriladi.

Kompyuter o’yinlariga qancha vaqt ajratsa bo’ladi?

Bu yoshda ko’pchilik bolalar kompyuter va telefon o’yinlariga qiziqadi. Buyuk Britaniyada 10–15 yoshli 4899 bola ishtirokidagi tadqiqotda kuniga bir soatdan kam o’ynaydiganlar umuman o’ynamaydiganlardan yomon emas, hatto biroz yaxshi ko’rsatkichga ega bo’lgan. Kuniga uch soatdan ko’p o’ynaydiganlarda esa muammolar ko’proq uchragan. Farqlar kichik bo’lgan va tadqiqot sababni isbotlamaydi.

• Vaqtni oldindan kelishing, masalan darsdan keyin yarim soat.
• Mazmunga qarang: yosh belgisi, reklama va notanish odamlar bilan yozishma.
• O’yin uyqu, dars va harakat o’rnini egallamasin.

Kitob o’qish aqliy o’yinlardan muhimroqmi?

Uzoq muddatli ma’lumotlar kitob foydasiga gapiradi. Britaniyada 1970-yilda tug’ilgan 3583 kishi kuzatilgan tadqiqotda zavq uchun kitob o’qigan bolalar 10 yoshdan 16 yoshgacha so’z boyligi va matematikada ko’proq o’sgan. Bu bog’liqlik ota-onaning ma’lumot darajasi bilan bog’liqlikdan ham kuchliroq chiqqan. Bu kuzatuv tadqiqoti: u bog’liqlikni ko’rsatadi, sababni isbotlamaydi.

Aqliy o’yinlar haqidagi dalillar kamtarroq. Katta ilmiy sharhlarga ko’ra, bunday mashqlarda odam aynan mashq qilgan vazifasida yaxshilanadi, umumiy aqliy qobiliyatga ta’siri esa juda kichik.

Shuning uchun o’yin kitobning o’rnini bosmaydi. Uni qisqa, natijasi ko’rinadigan mashq sifatida ishlating va kitob uchun alohida vaqt qoldiring.

Qiziqishni qanday saqlab qolish mumkin?

• Tanlash imkonini bering. 41 ta tadqiqotni umumlashtirgan tahlilga ko’ra, tanlash imkoni ichki qiziqish, harakat va natijani oshiradi, ayniqsa bolalarda.
• Mukofotga ehtiyot bo’ling. 128 ta tajriba tahliliga ko’ra, pul yoki sovg’a kabi va’da qilingan mukofotlar ishning o’ziga bo’lgan qiziqishni pasaytiradi, ijobiy baho esa oshiradi.
• O’sishni ko’rsating. Bolani boshqalar bilan emas, o’zining oldingi natijasi bilan solishtiring.
• Qiyinlikni asta-sekin oshiring: O’rta daraja oson bo’lib qolsa, Og’irni oching.

Zukkoly dagi haftalik ligada bola o’z yosh guruhidagi tengdoshlari bilan bellashadi. Raqobat yoqmaydigan bola uchun ota-ona profilni reytingda yashirishi mumkin.

Ko’p so’raladigan savollar

Rang va so’z o’yini nega 10 yoshdan tavsiya qilinadi?

U ravon o’qishni talab qiladi: so’z o’z-o’zidan o’qilgani uchun uning rangini aytish qiyinlashadi. Yaxshi o’qiydigan kichikroq bola Yengil darajani sinab ko’rishi mumkin.

10 yoshli bola kuniga qancha uxlashi kerak?

6–12 yoshli bolaga sutkasiga 9–12 soat uyqu tavsiya qilinadi. Kam uxlash diqqat va xulq muammolari bilan bog’liq, shuning uchun o’yinni uyqu oldiga qo’ymang.

Bola faqat bitta o’yinni o’ynasa, yomonmi?

Yo’q, lekin har o’yin boshqa ko’nikmani mashq qildiradi. Zukkoly dagi “Bugungi mashq” har kuni uchta turli o’yinni taklif qiladi.

Aqliy o’yinlar IQ ni oshiradimi?

Buni tasdiqlaydigan ishonchli dalil yo’q. Tadqiqotlarga ko’ra, mashq aynan mashq qilingan vazifani yaxshilaydi. O’yindan zavq va muntazamlikni kuting, mo’jizani emas.

Manbalar

1. School-age children developmentMedlinePlus, AQSH Milliy tibbiyot kutubxonasi
2. Maturation of Cognitive Processes From Late Childhood to AdulthoodLuna B., Garver K. E., Urban T. A., Lazar N. A., Sweeney J. A. Child Development, 2004, 75(5), 1357–1372
3. Intrinsic and Extrinsic Motivational Orientations in the Classroom: Age Differences and Academic CorrelatesLepper M. R., Corpus J. H., Iyengar S. S. Journal of Educational Psychology, 2005, 97(2), 184–196
4. Electronic Gaming and Psychosocial AdjustmentPrzybylski A. K. Pediatrics, 2014, 134(3), e716–e722
5. Reading for pleasure and progress in vocabulary and mathematicsSullivan A., Brown M. British Educational Research Journal, 2015, 41(6), 971–991
6. Do “Brain-Training” Programs Work?Simons D. J. va boshq. Psychological Science in the Public Interest, 2016, 17(3), 103–186
7. Cognitive Training Does Not Enhance General CognitionSala G., Gobet F. Trends in Cognitive Sciences, 2019, 23(1), 9–20
8. The effects of choice on intrinsic motivation and related outcomes: A meta-analysis of research findingsPatall E. A., Cooper H., Robinson J. C. Psychological Bulletin, 2008, 134(2), 270–300
9. A meta-analytic review of experiments examining the effects of extrinsic rewards on intrinsic motivationDeci E. L., Koestner R., Ryan R. M. Psychological Bulletin, 1999, 125(6), 627–668
10. Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations: A Consensus Statement of the American Academy of Sleep MedicineParuthi S. va boshq. Journal of Clinical Sleep Medicine, 2016, 12(6), 785–786

Bu qo’llanmani Zukkoly jamoasi yuqoridagi ochiq manbalar asosida tayyorladi. U umumiy ma’lumot uchun yozilgan va tibbiy yoki psixologik maslahat o’rnini bosmaydi. Bolangiz haqida xavotiringiz bo’lsa, pediatr yoki psixologga murojaat qiling.