Ko’paytirish jadvalini qanday tez yodlash mumkin?

Yodlashda nima ishlaydi va nima ishlamaydi?

2013-yilda bir guruh psixologlar o’nta mashhur o’qish usulini tadqiqotlar asosida baholagan. Eng yuqori bahoni ikkita usul olgan: o’zini tekshirish, ya’ni javobni kitobga qaramay yoddan aytish, va oraliq bilan takrorlash, ya’ni mashqni bir kunga yig’may, kunlarga bo’lish. Qayta o’qish va tagiga chizish esa past baho olgan, holbuki o’quvchilar aynan shularga ko’proq tayanadi. Boshqa bir tajribada talabalar matnni yo qayta o’qigan, yo yoddan aytib bergan. Besh daqiqadan keyin qayta o’qiganlar ko’proq eslagan, bir haftadan keyin esa o’zini tekshirganlar ancha oldinda bo’lgan. Ko’paytirish jadvali uchun xulosa aniq: devordagi jadvalga qarab o’qish yodlash emas. Bola “yetti karra sakkiz” degan savolga o’zi javob topishga uringanda eslab qoladi. Ikkinchi xulosa ham muhim: bir kunda bir soat o’tirgandan ko’ra, olti kun o’n daqiqadan shug’ullangan yaxshi. 300 dan ortiq tajribani umumlashtirgan sharh oraliq bilan takrorlash bir yo’la takrorlashdan ustunligini tasdiqlagan. Shuning uchun bola qiynalsa, avval usulni o’zgartirib ko’ring.

Jadvalni qaysi tartibda o’rgangan ma’qul?

1 dan 10 gacha bo’lgan jadvalda yuzta misol bor, lekin yodlash kerak bo’lgani ancha kam. 1 va 10 ga ko’paytirish qoida bilan yechiladi. Qolgan 2 dan 9 gacha bo’lgan 64 ta misol ko’paytuvchilar o’rnini almashtirish hisobiga 36 taga tushadi: 3 × 7 ni bilgan bola 7 × 3 ni ham biladi. Quyidagi tartib osondan qiyinga boradi, u yagona to’g’ri yo’l emas.

To’rtinchi bosqichga kelganda yangi misol juda kam qoladi: 6 × 6, 6 × 7, 6 × 8, 7 × 7, 7 × 8 va 8 × 8. Qolganlari oldingi ustunlarda uchragan.

Kunlik mashq qanday bo’lishi kerak?

• Besh-o’n daqiqa, har kuni. Charchaguncha o’tirish shart emas.
• Savolga avval bola javob beradi, keyin tekshiriladi. Javobni oldindan ko’rsatmang.
• Xato qilingan misolning to’g’ri javobi o’sha zahoti aytiladi va bir necha daqiqadan keyin yana so’raladi.
• Yangi ustun eski ustunlar bilan aralashtirib so’raladi: 7 × 3, keyin 5 × 8, keyin 7 × 6.
• Kecha bilgan misollar bugun ham bir marta so’raladi, bir hafta o’tib yana.

Kartochkalar buning uchun qulay: old tomonida misol, orqasida javob. Bilgan kartochkalar bir chetga, adashganlari qayta aralashtirishga qo’yiladi.

Bola necha yoshda ko’paytirish jadvalini bilishi kerak?

Bu mamlakat dasturiga bog’liq. Aniq mo’ljal sifatida Angliyani olish mumkin: u yerdagi milliy dasturga ko’ra bolalar to’rtinchi sinf oxirigacha, ya’ni 8–9 yoshda, jadvalni 12 × 12 gacha yoddan bilishi kerak. Buni tekshirish uchun onlayn sinov o’tkaziladi: 25 ta savol, har biriga olti soniya. Sinovda o’tish bali yo’q, maqsad bolalar jadvalni ravon eslay olishini aniqlash.

Olti soniya hisoblab chiqarishga emas, eslashga yetadi. Shuning uchun yakuniy maqsad shunchaki to’g’ri javob emas, ikkilanmasdan berilgan javob. Lekin tezlik oxirgi bosqich: avval tushunish, keyin aniqlik, undan keyin tezlik.

O’yinlar ko’paytirish jadvalini yodlashga yordam beradimi?

Yordam beradi, agar ular bolani javobni eslashga undasa va xatoni darhol ko’rsatsa. Zukkoly dagi “Tez hisob” o’yinining O’rta darajasida 2 dan 10 gacha ko’paytirish misollari qo’shish va ayirish bilan aralash chiqadi, Og’ir darajada 12 gacha ko’paytirish va bo’lish qo’shiladi. Xato javobdan keyin to’g’risi yashil rangda ko’rsatiladi.

Bitta cheklovni bilish kerak: o’yinda javob to’rtta variantdan tanlanadi. Tanlash yoddan aytishdan osonroq, shuning uchun o’yinni og’zaki so’rash o’rniga emas, unga qo’shimcha sifatida ishlating.

Ko’p so’raladigan savollar

Ko’paytirish jadvalini necha kunda yodlash mumkin?

Aniq muddat yo’q, bu bolaga va mashq muntazamligiga bog’liq. Bir haftada butun jadvalni va’da qiladigan usullarga ishonmang: tez yodlangan narsa takrorlanmasa, tez unutiladi.

Qo’shiq yoki she’r bilan yodlasa bo’ladimi?

Bo’ladi, ayniqsa boshida. Lekin bola 7 × 8 ni topish uchun qo’shiqni boshidan aytib chiqmasligi kerak. Shuning uchun misollarni aralash tartibda ham so’rang.

Bola barmoq bilan sanasa, to’xtatish kerakmi?

Yo’q, taqiqlash shart emas. Sanash bola amalni tushunayotganini ko’rsatadi, yoddan javob berish esa mashq bilan keladi.

Bo’lishni alohida yodlash kerakmi?

Yo’q. Bo’lish ko’paytirishning teskarisi: 7 × 8 = 56 ni bilgan bola 56 ÷ 8 ni ham topadi. Misollarni ikkala ko’rinishda so’rash kifoya.

Manbalar

1. Improving Students’ Learning With Effective Learning TechniquesDunlosky J., Rawson K. A., Marsh E. J., Nathan M. J., Willingham D. T. Psychological Science in the Public Interest, 2013, 14(1), 4–58
2. Test-Enhanced Learning: Taking Memory Tests Improves Long-Term RetentionRoediger H. L., Karpicke J. D. Psychological Science, 2006, 17(3), 249–255
3. Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesisCepeda N. J., Pashler H., Vul E., Wixted J. T., Rohrer D. Psychological Bulletin, 2006, 132(3), 354–380
4. Multiplication tables check: information for parentsStandards and Testing Agency, GOV.UK

Bu qo’llanmani Zukkoly jamoasi yuqoridagi ochiq manbalar asosida tayyorladi. U umumiy ma’lumot uchun yozilgan va tibbiy yoki psixologik maslahat o’rnini bosmaydi. Bolangiz haqida xavotiringiz bo’lsa, pediatr yoki psixologga murojaat qiling.