Bolalar uchun xavfsiz saytni qanday tanlash mumkin?
Zukkoly jamoasi · Yangilangan: · 3 daqiqa o’qish
Xavfsiz bolalar sayti to’rt belgi bilan ajralib turadi: u boladan keragidan ortiq ma’lumot so’ramaydi, notanish odamlar bilan yozishmaga yo’l ochmaydi, reklama va yashirin xaridlar bilan bolaga bosim o’tkazmaydi hamda ota-onaga nazorat beradi. Bularni ro’yxatdan o’tishdan oldin besh daqiqada tekshirish mumkin: maxfiylik siyosati, ro’yxatdan o’tish shakli va sozlamalarga qarang.
Bolalar saytlari uchun qanday qoidalar mavjud?
Bolalar uchun onlayn xizmatlarga ko’p mamlakatda alohida talablar qo’yiladi va ular yaxshi saytni tanib olishga yordam beradi. AQSHda COPPA qoidasi 13 yoshgacha bo’lgan bolalarga mo’ljallangan saytlarga tegishli: sayt boladan shaxsiy ma’lumot yig’ishdan oldin ota-onaning tasdiqlangan roziligini olishi, tushunarli maxfiylik siyosatini e’lon qilishi va ota-onaga bola ma’lumotini ko’rish hamda o’chirtirish imkonini berishi kerak. Buyuk Britaniyada “Bolalar kodeksi” deb ataladigan o’n besh standart amal qiladi. Ularga ko’ra xizmat faqat ishlashi uchun zarur bo’lgan eng kam ma’lumotni yig’adi, sozlamalar boshidanoq eng yuqori maxfiylik darajasida turadi, joylashuvni aniqlash o’chirilgan bo’ladi va bolani ortiqcha ma’lumot berishga undaydigan usullar ishlatilmaydi. O’zbekistonda 2017-yilgi qonun bolalarni zararli axborotdan himoya qiladi va axborot mahsulotlarini yosh toifalariga ajratadi: 0+, 7+, 12+, 16+ va 18+. Bu qoidalar turli mamlakatlarga tegishli, lekin mazmuni bir xil: bolaning ma’lumoti kam yig’ilsin, ota-ona xabardor bo’lsin, mazmun yoshga mos kelsin.
Saytni besh daqiqada qanday tekshirish mumkin?
| Nimani tekshirish | Yaxshi belgi | Ogohlantiruvchi belgi |
|---|---|---|
| Ro’yxatdan o’tish | Faqat zarur ma’lumot, akkauntni ota-ona ochadi | Bolaning manzili, telefoni yoki fotosurati so’raladi |
| Muloqot | Yozishma yo’q yoki faqat tayyor iboralar | Notanish odamlar bilan ochiq chat |
| Reklama va xarid | Reklama yo’q, narx ochiq yozilgan | Tez-tez xarid taklifi, tasodifiy sovg’ali qutilar |
| Maxfiylik siyosati | Qisqa, tushunarli, aloqa manzili bor | Siyosat yo’q yoki ma’lumot boshqalarga beriladi |
| Manzil satri | https bilan boshlanadi | Brauzer “xavfsiz emas” deb ogohlantiradi |
Jadvaldagi belgilar yuqoridagi qoidalardan kelib chiqadi, lekin yakuniy bahoni o’zingiz berasiz: saytda bola sifatida besh daqiqa yurib ko’ring.
Bolaning qaysi ma’lumotini berish mumkin?
Qoida oddiy: xizmat ishlashi uchun kerak bo’lmagan ma’lumot berilmaydi. O’yin sayti uchun bolaning taxallusi va yoshi yetarli. Uy manzili, maktab raqami, telefon va fotosurat o’yin uchun kerak emas.
Xalqaro elektraloqa ittifoqi, ya’ni BMTning aloqa bo’yicha agentligi, ota-onalar uchun qo’llanmasida ochiq muloqotga alohida urg’u beradi: bola internetda noqulay narsaga duch kelsa, buni sizga qo’rqmasdan ayta olishi kerak. Qo’llanmada yosh farqi ham ta’kidlangan: yetti yoshli bolaning ehtiyoji o’n ikki yoshlinikidan boshqacha, qoidalar ham shunga qarab o’zgaradi.
- Haqiqiy ism-familiya o’rniga taxallus ishlatish.
- Parolni hech kimga, hatto do’stiga ham aytmaslik.
- Notanish odam yozsa yoki g’alati narsa ko’rsa, darhol kattalarga aytish.
Zukkoly bu mezonlarga qanday javob beradi?
O’z saytimizni ham shu ro’yxat bilan tekshirish adolatli bo’ladi.
- Akkauntni ota-ona ochadi. Bola avatar va to’rt xonali PIN bilan kiradi, unga email yoki telefon kerak emas.
- Bola haqida saqlanadigan ma’lumot: ism, avatar, tug’ilgan yil va o’yin natijalari.
- Reytingda boshqalarga faqat ism va avatar ko’rinadi, ota-ona kabinetda buni ham yashira oladi.
- Reklama, o’yin ichidagi xarid va bolalar o’rtasida yozishma yo’q.
- Ro’yxatdan o’tmasdan mehmon sifatida o’ynash mumkin, bunda hech narsa saqlanmaydi.
Bola internetdan foydalanayotganda yana nimaga e’tibor berish kerak?
- Yosh belgisiga qarang: ilova do’konidagi belgi va O’zbekistondagi 0+ dan 18+ gacha toifalar mazmun kimga mo’ljallanganini ko’rsatadi.
- Qurilmadagi ota-ona nazorati sozlamalarini yoqing: ilova o’rnatish va xarid uchun parol.
- Kichik bolaning qurilmasi umumiy xonada tursin.
- Vaqti-vaqti bilan birga o’tirib, bola nima qilayotganini so’rang.
Texnik to’siqlar yordam beradi, lekin hech biri to’liq himoya qilmaydi. Shuning uchun bola bilan suhbat va ishonch har qanday filtrdan muhimroq.
Ko’p so’raladigan savollar
Bolaga necha yoshdan o’z akkauntini ochish mumkin?
- Ko’p xalqaro xizmatlar 13 yoshdan ruxsat beradi, chunki AQSH qoidalari undan kichik bolalar ma’lumotini yig’ish uchun ota-ona roziligini talab qiladi. Kichikroq bolalar uchun akkauntni ota-ona ochgani ma’qul.
Sayt https bilan boshlansa, u xavfsizmi?
- Bu faqat ulanish shifrlanganini bildiradi. Saytning mazmuni va ma’lumot bilan nima qilishini maxfiylik siyosati va sozlamalardan bilasiz.
Ota-ona nazorati ilovalari yetarlimi?
- Ular vaqt va mazmunni cheklashga yordam beradi, lekin hamma narsani to’sa olmaydi. Bola muammoni sizga ayta olishi texnik to’siqdan ishonchliroq himoya.
Bola saytda noxush narsaga duch kelsa nima qilish kerak?
- Avval bolani tinglang va uni ayblamang. Keyin sahifani yoping, kerak bo’lsa skrinshot oling va sayt ma’muriyatiga shikoyat qiling. Jiddiy holatda huquqni muhofaza qilish organlariga murojaat qiling.
Manbalar
- Complying with COPPA: Frequently Asked QuestionsFederal Trade Commission (AQSH)
- Age appropriate design: a code of practice for online services. Code standardsInformation Commissioner’s Office (Buyuk Britaniya)
- Bolalarni ularning sog’lig’iga zarar yetkazuvchi axborotdan himoya qilish to’g’risidaO’zbekiston Respublikasining Qonuni, O’RQ-444, 2017-yil 8-sentabr
- Guidelines for parents and educators on Child Online ProtectionInternational Telecommunication Union (ITU), 2020
- What do the labels mean?PEGI, Pan European Game Information
Bu qo’llanmani Zukkoly jamoasi yuqoridagi ochiq manbalar asosida tayyorladi. U umumiy ma’lumot uchun yozilgan va tibbiy yoki psixologik maslahat o’rnini bosmaydi. Bolangiz haqida xavotiringiz bo’lsa, pediatr yoki psixologga murojaat qiling.