Juftini top o’yini nima va u nimani mashq qiladi?
Zukkoly jamoasi · Yangilangan: · 3 daqiqa o’qish
Juftini top o’yinida bir xil rasmli juft kartalar yuzi pastga qaratib teriladi. O’yinchi navbati bilan ikkita kartani ochadi: rasmlar bir xil chiqsa, juftni oladi, chiqmasa, kartalar yana yopiladi. Maqsad kartalarning joyini eslab qolib, eng ko’p juft to’plash. O’yin diqqat bilan kuzatish va joylashuvni yodda tutishni mashq qildiradi.
Juftini top o’yini qanday o’ynaladi?
O’yin dunyoda turli nomlar bilan mashhur: ingliz tilida “Concentration” yoki “Memory”, o’zbek tilida “juftini top” yoki “xotira o’yini”. Qoidasi hamma joyda deyarli bir xil. Juft-juft bir xil rasmli kartalar aralashtiriladi va yuzi pastga qaratib qator qilib teriladi. Birinchi o’yinchi istalgan ikkita kartani ochadi. Rasmlar bir xil bo’lsa, u juftni o’ziga oladi va yana yuradi. Har xil bo’lsa, kartalar o’z joyida yopiladi va navbat keyingi o’yinchiga o’tadi. Hamma juftlar topilganda o’yin tugaydi, eng ko’p juft to’plagan yutadi. Bir kishi ham o’ynashi mumkin: bunda maqsad barcha juftlarni eng kam yurishda topish. Qiyinlik kartalar soni bilan boshqariladi. Kichik bolalar uchun 12 ta karta yetarli, kattaroqlar 20–30 ta karta bilan o’ynaydi. O’yinning siri oddiy: ochilgan har bir karta qayerda turganini eslab qolish kerak. Psixologlar buni ko’rish-fazoviy xotira deb ataydi, ya’ni narsalarning ko’rinishi va joylashuvini qisqa vaqt yodda tutish. Shu sababli o’yin ilmiy tadqiqotlarda ham ishlatiladi.
Bolalar bu o’yinda kattalardan o’zadimi?
Ko’p ota-onalar bolasi juft kartalarda ulardan yaxshiroq o’ynashini aytadi. Olimlar buni bir necha marta tekshirgan va natijalar bir xil chiqmagan.
| Yil | Kimlar o’ynagan | Natija |
|---|---|---|
| 1988 | 5–9 yoshli 123 bola va 26 nafar katta yoshli | Urinishlar soni yoshga bog’liq bo’lmagan, xatosiz o’yin ko’rsatkichida bolalar yaxshiroq |
| 1996 | 5–10 yoshli 80 bola va 32 nafar katta yoshli | Kattalar bolalardan yaxshiroq o’ynagan |
| 2019 | 6 va 8 yoshli bolalar hamda kattalar, jami 120 kishi | 8 yoshlilar kattalar bilan teng, 6 yoshlilar ortda |
Xulosa: bolalar kattalardan doim o’zadi degan gap tasdiqlanmagan. Lekin bu kam uchraydigan o’yin: sakkiz yoshli bola unda kattalar bilan teng bellasha oladi. 2019-yilgi tadqiqot mualliflarining taxminicha, kattalar hayotda foydali, lekin bu o’yinga unchalik mos kelmaydigan usullarni qo’llaydi.
Juftini top o’yini xotirani kuchaytiradimi?
O’yin joylashuvni eslab qolishni mashq qildiradi, lekin “xotirani kuchaytiradi” degan va’daga ehtiyot bo’lish kerak. 23 ta tadqiqotni umumlashtirgan tahlilga ko’ra, xotira mashqlari aynan mashq qilingan vazifalarda qisqa muddatli yaxshilanish beradi. Bu yaxshilanish o’qish, arifmetika yoki umumiy fikrlashga ko’chishi haqida ishonchli dalil topilmagan.
Boshqacha aytganda, juft kartalarni ko’p o’ynagan bola juft kartalarni yaxshi o’ynaydi. Bu yomon emas: o’yin bolani bir necha daqiqa diqqat bilan kuzatishga va shoshilmasdan tanlashga undaydi. Bundan tashqari, ayrim tadqiqotlarda bolalar unda kattalar bilan teng o’ynagan, shuning uchun bu butun oila birga o’ynaydigan qulay o’yin.
Uyda juft kartalarni qanday tayyorlash mumkin?
- Qalin qog’ozdan bir xil o’lchamdagi kartochkalar kesing: 12 ta kartochka uchun 6 juft rasm kerak.
- Har juftga bir xil rasm chizing yoki yopishtiring: meva, hayvon, shakl.
- Orqa tomoni bir xil bo’lsin va rasm orqasidan ko’rinmasin.
- Kartalarni aralashtirib, qator-qator qilib tering.
- O’quv varianti: bir kartada misol, juftida javob, yoki bir kartada so’z, juftida tarjimasi.
Kartalar sonini bolaga qarab tanlang. Bola bir o’yinda juftlarning ko’pini qiynalmay topsa, to’plamni kattalashtiring.
Zukkoly dagi Juftlikni top qanday ishlaydi?
- Uch daraja bor: 12, 20 yoki 30 ta karta.
- O’yin boshida kartalar 4, 6 yoki 8 soniya ochiq turadi, keyin yopiladi.
- Bola bir o’zi o’ynaydi: maqsad barcha juftlarni kam yurish va qisqa vaqtda topish.
- Kam yurish va tez vaqt ko’proq ball beradi.
Stol ustidagi o’yindan farqi shu: ekranda raqib yo’q, bola o’zining oldingi natijasi bilan bellashadi. Ikkalasi bir-birini to’ldiradi.
Ko’p so’raladigan savollar
Juftini top o’yini necha yoshdan mos?
- Tadqiqotlarda besh yoshli bolalar ham o’ynagan. Kichik bolalar uchun kartalar sonini kamaytiring. Zukkoly dagi o’yin 7 yoshdan mo’ljallangan.
Nechta kartadan boshlash kerak?
- Boshlovchi uchun 12 ta karta, ya’ni 6 juft yetarli. Zukkoly ning Yengil darajasi ham shunday. Keyin 20 va 30 taga o’tiladi.
Yaxshi o’ynashning siri bormi?
- Ochilgan har bir kartaning joyini ichingizda nomlab qo’ying: “olma chap burchakda”. Juftini bilgan kartangizni darhol oling, qolgan yurishlarda esa hali ochilmagan kartalarni oching.
Bu o’yin maktab baholariga yordam beradimi?
- Buni kutmang. Tadqiqotlarga ko’ra, xotira mashqlari mashq qilingan vazifani yaxshilaydi, lekin o’qish yoki arifmetikaga o’zi ko’chmaydi. O’yin diqqat bilan kuzatish mashqi va birga o’tkazilgan yaxshi vaqt.
Manbalar
- Age differences in visual-spatial memory performance: Do children really out-perform adults when playing Concentration?Baker-Ward L., Ornstein P. A. Bulletin of the Psychonomic Society, 1988, 26(4), 331–332
- Children’s and Adults’ Visuospatial Memory: The Game ConcentrationSchumann-Hengsteler R. The Journal of Genetic Psychology, 1996, 157(1), 77–92
- Eight-year-olds, but not six-year-olds, perform just as well as adults when playing Concentration: Resolving the enigma?Krøjgaard P., Sonne T., Lerebourg M., Lambek R., Kingo O. S. Consciousness and Cognition, 2019, 69, 81–94
- Is working memory training effective? A meta-analytic reviewMelby-Lervåg M., Hulme C. Developmental Psychology, 2013, 49(2), 270–291
Bu qo’llanmani Zukkoly jamoasi yuqoridagi ochiq manbalar asosida tayyorladi. U umumiy ma’lumot uchun yozilgan va tibbiy yoki psixologik maslahat o’rnini bosmaydi. Bolangiz haqida xavotiringiz bo’lsa, pediatr yoki psixologga murojaat qiling.