Shulte jadvali nima va u qanday bajariladi?

Shulte jadvali qayerdan kelgan va nimani o’lchaydi?

Jadval nemis psixiatri va psixoterapevti Valter Shulte (1910–1972) nomi bilan ataladi. U dastlab o’yin emas, diqqat xususiyatlarini tekshiradigan psixodiagnostik sinov sifatida ishlab chiqilgan. Keng tarqalgan usulda odamga beshta 5×5 jadval ketma-ket beriladi va har biriga ketgan vaqt o’lchanadi. Vaqt qanchalik qisqa va jadvaldan jadvalga qanchalik barqaror bo’lsa, diqqat shunchalik yaxshi jamlangan hisoblanadi. Oxirgi jadvallarda vaqt sezilarli uzaysa, bu charchoq belgisi sifatida talqin qilinadi. Keyinchalik jadval tez o’qish kurslarida mashq sifatida tarqaldi. Raqamni topish uchun bir vaqtda uchta ish bajariladi: ko’z bilan qidirish, qaysi raqam kerakligini yodda tutish va keyingisini hisoblab borish. Shuning uchun jadval bitta “diqqat”ni emas, bir necha jarayonni birga yuklaydi. Bolalar uchun kichik variantlar ham ishlatiladi: 3×3 jadvalda 9 ta, 4×4 jadvalda 16 ta raqam bor. Qoida o’zgarmaydi, faqat qidirish maydoni kichrayadi. Muhimi, jadval tashxis qo’ymaydi: bitta natija bolaning diqqati haqida xulosa chiqarishga yetmaydi, u faqat mashq va o’z-o’zini kuzatish vositasi.

Shulte jadvali qanday to’g’ri bajariladi?

Qoida bitta: raqamlarni 1 dan oxirgisigacha tartib bilan toping va har birini bosing yoki barmoq bilan ko’rsating. Mashq foydali bo’lishi uchun bir necha oddiy shart bor.

• Jadval kitob o’qiladigan masofada tursin va butunligicha ko’rinsin.
• Ko’zni jadval markazidan uzoqlashtirmaslikka harakat qiling, boshni qimirlatmang.
• Bir mashg’ulotda 3–5 ta jadval yetarli. Charchaganda vaqt uzayadi va mashq zerikarli ishga aylanadi.
• Vaqtni yozib boring. Bolani boshqalar bilan emas, o’zining kechagi natijasi bilan solishtiring.

Zukkoly dagi o’yinda keyingi kerakli raqam ekran tepasida ko’rsatib turiladi, noto’g’ri bosilgan raqam esa xato hisoblanadi. Bu kichik bolalarga qoidani yodda tutishni osonlashtiradi.

Bolaga qaysi o’lchamdagi jadval mos keladi?

Bu qat’iy chegara emas. Zukkoly da boshlang’ich daraja bola yoshiga qarab tanlanadi, lekin istalgan o’lchamni ochish mumkin. Bola 3×3 jadvalni ketma-ket bir necha marta xatosiz va tez tugatsa, keyingisiga o’ting. Juda qiyin jadval qiziqishni so’ndiradi, juda osoni esa zeriktiradi.

Shulte jadvalida natija qancha bo’lsa yaxshi?

Yagona me’yor yo’q. Turli manbalarda kattalar uchun 5×5 jadvalga 25 soniyadan 45 soniyagacha bo’lgan raqamlar keltiriladi va ular bir-biriga mos kelmaydi.

2021-yilgi kichik tadqiqotda 7–8 yoshli o’n nafar bola 5×5 jadvalni o’rtacha 72 soniyada, 18–20 yoshli o’n nafar kattalar esa 38 soniyada tugatgan. Bu tadqiqotda raqamlar kamayish tartibida qidirilgan va ishtirokchilar kam bo’lgan, shuning uchun bu raqamlar me’yor emas, taxminiy mo’ljal.

Amalda eng foydali o’lchov bolaning o’z natijasi qanday o’zgarayotganidir. Bir-ikki hafta ichida vaqt qisqarsa va xato kamaysa, bola jadvalga o’rganyapti.

Shulte jadvalini qanday qiyinlashtirish mumkin?

Natija bir necha kun o’zgarmay qolsa, vazifani biroz murakkablashtirish mumkin.

• Teskari tartib: raqamlarni 25 dan 1 gacha toping.
• Kattaroq jadval: 5×5 oson bo’lib qolsa, qog’ozda 6×6 yoki 7×7 jadval chizing.
• Xatosiz raund: maqsad tezlik emas, bitta ham noto’g’ri raqamga tegmaslik.

Qiyinlashtirishga shoshilmang: avval joriy o’lchamda natija barqarorlashsin.

Shulte jadvali tez o’qishni o’rgatadimi?

Jadval ko’pincha “periferik ko’rishni kengaytiradi va o’qish tezligini oshiradi” degan va’da bilan tavsiya qilinadi. Bu va’dani tasdiqlaydigan ishonchli tadqiqot topmadik.

2016-yilda o’qish bo’yicha yetakchi olimlar guruhi tez o’qish usullarini ko’rib chiqdi. Xulosa shunday: tezlik oshganda tushunish pasayadi, o’qish tezligini esa ko’z harakati emas, tilni bilish va so’z boyligi belgilaydi.

Shu yilgi boshqa katta sharh “miya mashqlari” haqida shunday deydi: odam mashq qilgan vazifasida yaxshilanadi, lekin bu yaxshilanish boshqa ko’nikmalarga va kundalik hayotga ko’chishi haqida dalil kam.

Halol xulosa bunday: Shulte jadvali bolaga bir-ikki daqiqa chalg’imasdan bitta ishga qarashni mashq qildiradi va o’sishni ko’rsatadigan aniq raqam beradi. Maktab baholarini yoki o’qish tezligini o’zi oshirib bermaydi.

Ko’p so’raladigan savollar

Shulte jadvalini kuniga necha marta bajarish kerak?

3–5 ta jadval yetarli, bu bir necha daqiqa. Muntazamlik muhimroq: har kuni ozgina bajarish haftada bir marta uzoq o’tirishdan yaxshi.

Shulte jadvali necha yoshdan boshlanadi?

Raqamlarni ishonch bilan taniydigan bola bajara oladi, odatda 7 yoshdan. Boshlash uchun 3×3 jadval mos.

Shulte jadvali diqqat yetishmasligini aniqlaydimi?

Yo’q. Jadval mutaxassis qo’lida kattaroq tekshiruvning bir qismi bo’lishi mumkin, lekin uydagi yoki saytdagi natija tashxis emas. Xavotir bo’lsa, shifokor yoki psixologga murojaat qiling.

Qog’ozdagi jadval yaxshimi yoki ekrandagimi?

Qoida bir xil. Ekrandagi variant raqamlarni har safar yangidan aralashtiradi, vaqt va xatoni o’zi hisoblaydi, shuning uchun natijani kuzatish osonroq.

Manbalar

1. Monitoring the Cortical Activity of Children and Adults during Cognitive Task CompletionKhramova M. V. va boshq. Sensors, 2021, 21(18), 6021
2. So Much to Read, So Little Time: How Do We Read, and Can Speed Reading Help?Rayner K., Schotter E. R., Masson M. E. J., Potter M. C., Treiman R. Psychological Science in the Public Interest, 2016, 17(1), 4–34
3. Do “Brain-Training” Programs Work?Simons D. J. va boshq. Psychological Science in the Public Interest, 2016, 17(3), 103–186

Bu qo’llanmani Zukkoly jamoasi yuqoridagi ochiq manbalar asosida tayyorladi. U umumiy ma’lumot uchun yozilgan va tibbiy yoki psixologik maslahat o’rnini bosmaydi. Bolangiz haqida xavotiringiz bo’lsa, pediatr yoki psixologga murojaat qiling.